Browse By

Ο μεταμοντέρνος «δυνατός» αδύναμος άνθρωπος, ο αγώνας για νόημα και η θεϊκότητα του όλου ανθρώπου (Μέρος Πρώτο)

«Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος.»

Η παρούσα συλλογή άρθρων αποτελεί μια ματιά στην υπαρξιακή ουσία του ανθρώπου, υπό διαφορετικά ανθρωπολογικά μοντέλα. Γίνεται, ακόμη, μια προσέγγιση των ατομικών αλλά και κοινωνικοπολιτικών ζητημάτων που αναδύονται τόσο στη σύγχρονη εποχή, όσο και διαχρονικά, μέσα από το εκάστοτε πρίσμα, ενώ, στο τέλος, προτείνονται ανάλογες λύσεις.

Ένα ευρέως διαδεδομένο, σήμερα, και υποσυνείδητα συμφωνημένο, για πολλούς από μας, ανθρωπολογικό μοντέλο (θέαση της ουσίας της ανθρώπινης ύπαρξης· μελέτης της συμπεριφοράς του ανθρώπου (και, δυστυχώς, βάση πολλών ψυχοθεραπευτικών φιλοσοφιών), αλλά και του τρόπου ζωής του) είναι αυτό ενός εαυτού-προκάτ που αυτοεπιβάλλεται και ετεροεπιβάλλεται, καθώς αυτός είναι (από κατασκευής του) ο μόνος τρόπος να επιβιώσει και να ζήσει. Έτσι, βλέπει τον έτερο, τον πραγματικό έτερο, τον κόσμο και την αλλαγή σαν εχθρούς, από τους οποίους πρέπει να προστατευθεί. Αυτός είναι και ο μόνος τρόπος να διατηρήσει άθικτο τον ναρκισσισμό του, υγιή ή παθολογικό. Έχει πάψει να βλέπει τους άλλους ως βαθιά ουσιαστικές αυθύπαρκτες οντότητες που διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην εσωτερική του ζωή, με τις οποίες, μάλιστα, πρέπει (Και εδώ κρύβεται το κλειδί· στην υγιή εσωτερίκευση αυτού του πρέπει.) να συνυπάρχει αρμονικά. Μια τέτοια θεώρηση έχει βαθιές ρίζες σε μεταμοντέρνες ιδέες· τη «Θέληση για Δύναμη» (“der Wille zur Macht”), τον ηθικό σχετικισμό και την αποδόμηση, του Jacques Derrida, και κινδυνεύει να γίνει μια σκληροπυρηνική ιδεολογία.

Όπως είναι κατανοητό, λοιπόν, ο εαυτός αυτός περιτοιχίζεται, ολοένα και περισσότερο, ξεχνάει την ύπαρξη του ετέρου ως αυθύπαρκτης υπαρξιακής ολότητας και τον ενδοβάλλει, ακρίτως και με το «έτσι θέλω», ως ένα σύνολο πεποιθήσεων και προδιαθέσεων, α-λα-καρτ και αποφασιστικά προαποφασισμένων.

Η ελευθερία, λοιπόν, σε τέτοιες συνθήκες, δυστυχώς, περιορίζεται: από κέντρο της ανθρώπινης ουσίας σε μια ρομαντική φαντασίωση, θέμα σοφιστικών διαξιφισμών «του βραδινού κρασιού», υποκρύπτοντας, πολλές φορές, ιδιοτελή κίνητρα και σκοπιμότητες, μα, πιο πολύ, αδιαφορώντας απέναντι στην ριζική της σημασία.

Κάτι τέτοιο είναι άκρως επικίνδυνο, προετοιμάζοντας, μάλιστα, το έδαφος για δυσειδείς προσωπικές και κοινωνικές παθολογίες (ο Jean-Jacques Rousseau έλεγε: “Man is born free, yet everywhere he is in chains” (στα Γαλλικά φυσικά)), αλλά και σαμποτάρει την ύπαρξη ενός υπερβατικού νοήματος-μεγαλύτερου από το Εγώ του ανθρώπου, το οποίο (υπερβατικό νόημα) πληρώνει και πλαταίνει την ανθρώπινη υπόσταση. Αυτό το νόημα, απερίσκεπτα, «απορρίπτεται» για χίλια δυο παθολογικά κίνητρα, όπως η υπερβολική ανάγκη για αποδοχή, με μηδενική τήρηση αντίστασης στην ισοπέδωση και απουσία κάθε ενδιαφέροντος για διατήρηση ανεξάρτητης ταυτότητας· σε έναν κόσμο που η «επιστημοσύνη», και όχι η υπεύθυνη επιστημονική γνώση, και η υπερβάλλουσα λογική τυραννούν κάθε άλλη και μοναδική συνιστώσα της ανθρώπινης ύπαρξης, η (ψευδής ουσιαστικά) ανάγκη για επικράτηση («Θέληση για Δύναμη»)· σε έναν κόσμο που ο έτερος ειδώνεται, περισσότερο, σαν μέσο και αναλώσιμη μονάδα, παρά σαν ξεχωριστή και με αυταξία ανθρώπινη ύπαρξη.

Τα αποτελέσματα αυτής της φρικώδους ανθρωποθέασης δεν είναι δύσκολα παρατηρήσιμα στις σημερινές κοινωνίες, κοινωνίες κανόνων και επιταγών και όχι κοινωνίες του αληθούς, αληθινής κοινωνίας, που εξυπηρετεί και τον αυθεντικό σκοπό της ύπαρξής της (η ετυμολογία της λέξης «κοινωνία» άλλωστε είναι «κοινώς+ὤν»). Ένας ανθρωποκτόνος και βαθιά αντιανθρωπιστικός καπιταλισμός, καθώς και η τυραννία του θεσμού, των κανόνων και των δικαιωμάτων είναι το μόνο περιβάλλον όπου μπορεί, κυριολεκτικά, σαν μηχανή, να «λειτουργήσει» ο σημερινός χρήσιμος (για όνομα του καλού Θεού!) άνθρωπος, ένας άνθρωπος εθελουσίως (αλλά δε του το είπανε ποτέ!) ανεύθυνος, υποδουλωμένος και ανελεύθερος, ψυχικά-εσωτερικά νεκρωμένος άνθρωπος, αφού πράττει ασυνείδητα, υπό την απαίτηση εξωτερικών «πρέπει» (παρά εσωτερικούς σκοπούς), τυλιγμένος με χίλιες δυο αλυσίδες σκοπιμότητας και ιδιοτελούς κέρδους κ.ά., χωρίς το παραμικρό ενδιαφέρον για τον άνθρωπο απέναντι, τον πλησίον, τον γείτονα, χωρίς ψήγματα ανθρωπιστικής παιδείας εφαρμόσιμης στην πράξη, παρά με εύγλωττα τσιτάτα, ώστε να ηρεμήσει την κραυγάζουσα και γεμάτη ενοχές, τις ενοχές της παράδοσής του, συνείδησή του. Εδώ, αυτομάτως, ανακαλώ την εγκιβωτισμένη αφήγηση του «Μέγα Ιεροεξεταστή», του Fyodor Dostoyevsky, στο, υπέρτατης ηθικής και ψυχολογικής αξίας, διήγημά του, Αδελφοί Καραμάζοφ. Παραθέτω βίντεο:

Ντοστογιέφσκι, Φίοντορ. «Αδελφοί Καραμάζοφ» (Τόμος Πρώτος) Ο Μέγας Ιεροεξεταστής. Αθήνα MA: Εκδόσεις Πατάκη, 2017. 376-404.

Και το υπέροχο απολυτίκιο της Μεγάλης Παρασκευής, Ήχος Δ’ Χρωματικός:

…ἐξηγόρασας ἡμᾶς, ἐκ τῆς κατάρας τοῦ νόμου…
Ἐξηγόρασας ἡμᾶς, ἐκ τῆς κατάρας τοῦ νόμου, τῷ τιμίῳ σου Αἵματι, τῷ Σταυρῷ προσηλωθείς, καὶ τῇ λόγχῃ κεντηθείς, τὴν ἀθανασίαν ἐπήγασας ἀνθρώποις· Σωτὴρ ἡμῶν δόξα σοι.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *